De consumentenbestedingen aan duurzame voeding in de Nederlandse supermarkten zijn in het eerste halfjaar van 2011 met 39,1 procent gestegen ten opzichte van 2010 naar ruim 500 miljoen. Biologisch groeide met 29,1 procent naar 195 miljoen euro omzet. Diervriendelijker geproduceerde producten boekten een omzetstijging van 56 procent naar 114 miljoen euro.
Dit blijkt uit de halfjaarcijfers van het LEI in het kader van de Monitor Duurzaam Voedsel. Deze cijfers hebben betrekking op supermarkten. Andere verkoopkanalen worden alleen jaarlijks gemeten.
Biologisch
Bij biologisch droegen alle productgroepen bij aan de groei. Zuivel is ten opzichte van 2010 het hardst gestegen (44%), gevolgd door vleeswaren (40%) en eieren (36%). AGF is goed voor 25,9 procent aandeel van de biologische omzet en blijft zuivel (24,7%) nog net voor als grootste productgroep. Supermarkten zorgen voor bijna de helft van de biologische omzet in Nederland. Natuurvoedingswinkels melden een groei van 5 tot 10 procent, een percentage dat al jaren stabiel is. De Task Force Marktontwikkeling Biologische Landbouw verwacht dat de totale omzet van biologische voeding in 2011 ruim boven de 800 miljoen uit zal komen; ongeveer de helft van de verwachte totale omzet aan duurzame voeding in Nederland.
Varkensvlees en pluimveevlees
Diervriendelijke voeding viel ook in de smaak. Consumenten kochten voor 114 miljoen euro diervriendelijker geproduceerd vlees, vleeswaren en eieren (inclusief de biologische varianten), een stijging van 56 procent.
De hoogste omzetgroei is zichtbaar bij varkensvlees en pluimveevlees. De groei in duurzamere eieren, vlees en vleeswaren was resp. 21 procent, 72 procent en 49 procent. Het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten verwacht dat deze groei dit najaar zal doorzetten. Leveranciers en supermarkten hebben aangekondigd nog meer producten met aandacht voor dierenwelzijn aan te gaan bieden.
Keurmerk
De gegevens zijn afkomstig van kassascangegevens van de supermarkten en betreffen alleen producten die aan een keurmerk herkenbaar zijn. Daarnaast vindt verduurzaming plaats ook zonder dat dit in een keurmerk tot uitdrukking komt, bijvoorbeeld door gewijzigde ingrediënten, ander inkoopbeleid, of ander MVO-beleid van producenten of retailers.
Posts tonen met het label bio. Alle posts tonen
Posts tonen met het label bio. Alle posts tonen
vrijdag 16 september 2011
woensdag 14 september 2011
Biologische landbouw beter bestand tegen extreme droogte
Volgens de Thailandse fairtrade- en biologische producent Green Net kan biologische landbouw een antwoord zijn op het veranderende klimaat. Biologische landbouw is beter bestand tegen extreme droogtes en brengt meer op voor de boeren, luidt het.
‘Het is niet omdat de gewassen biologisch zijn dat ze beter tegen droogte kunnen, wel omdat biologische boeren de juiste technieken gebruiken’, vertelt Stijn Speelman, postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Gent. ‘Omdat bioboeren geen pesticiden gebruiken, zoeken ze alternatieven om onkruid te beperken.’
Ze zaaien bijvoorbeeld verschillende gewassen door elkaar, die elk in een ander klimaat goed groeien, en kiezen voor sterkere gewassen dan bij de conventionele landbouw. De bodem is ook vochtiger omdat bioboeren organische meststoffen en geen kunstmest gebruiken, wat de schade van droogtes vermindert. ‘Maar er is nog te weinig onderzoek om met zekerheid te weten of biologische landbouw inderdaad beter boert dan grootschalige landbouw onder extreme klimaatomstandigheden. Het staat wel buiten kijf dat biolandbouw milieuvriendelijker is’, aldus Speelman.
‘We moeten zoeken naar een landbouwmodel dat ecologisch én economisch leefbaar is’, zegt Andreas Gattinger van het Zwitsers Onderzoeksinstituut voor Biologische Landbouw (FiBL). ‘Een goede politieke en economische structuur om biolandbouw te ondersteunen ontbreekt echter door een gebrek aan interesse of kennis bij overheden’, vult zijn collega Beate Huber aan.
Volgens de databank voor biolandbouw Organic World is bio een groeiende trend in Azië. Tien procent van de “biolandbouwgrond” in de wereld bevindt zich in Azië, met China en India op kop. Ook Thailand ondersteunt en promoot biologisch al sinds 1991. Al bij al blijft biolandbouw een nichemarkt: slechts 0,9 procent van de landbouw wereldwijd is biologisch.
‘Rijst is zeer belangrijk voor burgers in het Zuiden. Kleinschalige landbouw voedt bijna zeventig procent van de wereldbevolking. Lokale boeren die duurzaam telen, moeten we dan ook ondersteunen’, aldus Griet Rebry van Oxfam.
‘Het is niet omdat de gewassen biologisch zijn dat ze beter tegen droogte kunnen, wel omdat biologische boeren de juiste technieken gebruiken’, vertelt Stijn Speelman, postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Gent. ‘Omdat bioboeren geen pesticiden gebruiken, zoeken ze alternatieven om onkruid te beperken.’
Ze zaaien bijvoorbeeld verschillende gewassen door elkaar, die elk in een ander klimaat goed groeien, en kiezen voor sterkere gewassen dan bij de conventionele landbouw. De bodem is ook vochtiger omdat bioboeren organische meststoffen en geen kunstmest gebruiken, wat de schade van droogtes vermindert. ‘Maar er is nog te weinig onderzoek om met zekerheid te weten of biologische landbouw inderdaad beter boert dan grootschalige landbouw onder extreme klimaatomstandigheden. Het staat wel buiten kijf dat biolandbouw milieuvriendelijker is’, aldus Speelman.
‘We moeten zoeken naar een landbouwmodel dat ecologisch én economisch leefbaar is’, zegt Andreas Gattinger van het Zwitsers Onderzoeksinstituut voor Biologische Landbouw (FiBL). ‘Een goede politieke en economische structuur om biolandbouw te ondersteunen ontbreekt echter door een gebrek aan interesse of kennis bij overheden’, vult zijn collega Beate Huber aan.
Volgens de databank voor biolandbouw Organic World is bio een groeiende trend in Azië. Tien procent van de “biolandbouwgrond” in de wereld bevindt zich in Azië, met China en India op kop. Ook Thailand ondersteunt en promoot biologisch al sinds 1991. Al bij al blijft biolandbouw een nichemarkt: slechts 0,9 procent van de landbouw wereldwijd is biologisch.
‘Rijst is zeer belangrijk voor burgers in het Zuiden. Kleinschalige landbouw voedt bijna zeventig procent van de wereldbevolking. Lokale boeren die duurzaam telen, moeten we dan ook ondersteunen’, aldus Griet Rebry van Oxfam.
zondag 4 september 2011
Grote juridische overwinning voor bio-boer in strijd tegen Monsanto
De oogst van biologische boer Johnson in Minnesota raakte in de afgelopen jaren meerdere keren besmet met bestrijdingsmiddelen van een naburige reguliere boer. Door de besmetting kon hij zijn oogst niet als biologisch verkopen en was zijn land minstens 3 jaar onbruikbaar gebruikt voor biologische landbouw. Een rechtbank in Minnesota oordeelde onlangs dat hij compensatie kon claimen voor de schade die hij had geleden. De uitspraak van de rechter dat bestrijdingsmiddelen maar ook genetisch gemanipuleerd materiaal dat in naburige velden terecht komt een overtreding is, kan een enorm verschil betekenen voor de positie van biologische boeren (Bron: Natural News).
Monsanto voor de rechter
Tot nu toe was het de omgekeerde wereld. Wereldmarktleider in genetisch gemodificeerde landbouwgewassen Monsanto klaagde biologische boeren aan die zonder eigen toedoen genetisch gemanipuleerde planten op hun akkers hadden gekregen. Vanwege Monsanto’s patent op de GM-zaden, konden ze de boeren aanklagen voor patent-inbreuk. Vele biologische boeren gingen door de dure rechtzaak failliet of zagen als enige uitweg om een contract te tekenden met Monsanto. Boeren die GM-zaden van Monsanto kopen mogen die zaden niet zelf vermeerderen, maar moeten elk jaar opnieuw zaden kopen bij Monsanto. Door de recente uitspraak van de rechter hebben biologische boeren nu meer kans om rechtzaken van Monsanto te winnen.
Genetische diversiteit bedreigd
Monsanto is sinds de oprichting in 1901 een zeer omstreden bedrijf. In de documentaire ‘The world according to Monsanto’ wordt belicht hoe het bedrijf willens en wetens vervuilende producten op de markt brengt. Van PCB’s die drinkwater vervuilden, tot het ontbladeringsmiddel Agent Orange dat bij Vietnamveteranen tot ernstige afwijkingen aan het zenuwstelsel leidde. En sinds 1971 het bestrijdingsmiddel Round Up. Het zou biologisch afbreekbaar zijn, maar dat bleek niet waar. Volgens sommige wetenschappers is het middel zelfs kankerverwekkend, al wordt dat niet openlijk erkend. Op dit moment is Monsanto vooral bezig met genetisch gemanipuleerde zaden, die immuun zijn voor Round Up.
Door een steeds groter gebruik van genetisch gemanipuleerde zaden verdwijnt de natuurlijke genetische diversiteit van zaden. Zo is het grootste deel van de soja-teelt genetisch gemanipuleerd: meer dan 70% wereldwijd, in de VS meer dan 90%. De GM-gewassen bedreigen ook andere gewassen van boeren die niet met GM-zaad willen werken. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat genetisch gemanipuleerd materiaal zich makkelijk verspreidt door stuifmeel dat door de wind of dieren wordt meegenomen. In de vacht van grotere dieren kan zaad of stuifmeel zelfs tot 50 mijl verderop terecht komen. Hierdoor dreigt steeds grotere besmetting van oude plantenrassen met genetisch gemanipuleerd zaad.
Monsanto voor de rechter
Tot nu toe was het de omgekeerde wereld. Wereldmarktleider in genetisch gemodificeerde landbouwgewassen Monsanto klaagde biologische boeren aan die zonder eigen toedoen genetisch gemanipuleerde planten op hun akkers hadden gekregen. Vanwege Monsanto’s patent op de GM-zaden, konden ze de boeren aanklagen voor patent-inbreuk. Vele biologische boeren gingen door de dure rechtzaak failliet of zagen als enige uitweg om een contract te tekenden met Monsanto. Boeren die GM-zaden van Monsanto kopen mogen die zaden niet zelf vermeerderen, maar moeten elk jaar opnieuw zaden kopen bij Monsanto. Door de recente uitspraak van de rechter hebben biologische boeren nu meer kans om rechtzaken van Monsanto te winnen.
Genetische diversiteit bedreigd
Monsanto is sinds de oprichting in 1901 een zeer omstreden bedrijf. In de documentaire ‘The world according to Monsanto’ wordt belicht hoe het bedrijf willens en wetens vervuilende producten op de markt brengt. Van PCB’s die drinkwater vervuilden, tot het ontbladeringsmiddel Agent Orange dat bij Vietnamveteranen tot ernstige afwijkingen aan het zenuwstelsel leidde. En sinds 1971 het bestrijdingsmiddel Round Up. Het zou biologisch afbreekbaar zijn, maar dat bleek niet waar. Volgens sommige wetenschappers is het middel zelfs kankerverwekkend, al wordt dat niet openlijk erkend. Op dit moment is Monsanto vooral bezig met genetisch gemanipuleerde zaden, die immuun zijn voor Round Up.
Door een steeds groter gebruik van genetisch gemanipuleerde zaden verdwijnt de natuurlijke genetische diversiteit van zaden. Zo is het grootste deel van de soja-teelt genetisch gemanipuleerd: meer dan 70% wereldwijd, in de VS meer dan 90%. De GM-gewassen bedreigen ook andere gewassen van boeren die niet met GM-zaad willen werken. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat genetisch gemanipuleerd materiaal zich makkelijk verspreidt door stuifmeel dat door de wind of dieren wordt meegenomen. In de vacht van grotere dieren kan zaad of stuifmeel zelfs tot 50 mijl verderop terecht komen. Hierdoor dreigt steeds grotere besmetting van oude plantenrassen met genetisch gemanipuleerd zaad.
donderdag 14 juli 2011
Onkruidgif oorzaak schade aan milieu en gezondheid
Het onkruidgif Roundup, een van de meest gebruikte bestrijdingsmiddelen ter wereld, kan zeer schadelijk zijn voor mens en milieu. Dat blijkt uit het rapport dat Greenpeace vandaag samen met de Britse organisatie GMFreeze publiceert. Onafhankelijk onderzoek duidt op grote risico’s van het gif. Roundup kan een rol spelen in de ontwikkeling van kanker en mogelijk is het hormoonverstorend. Tot nu toe gaven overheden toestemming voor het gebruik van Roundup en glyfosaat – de gifstof in dit middel - op basis van onderzoeken die de producenten, waaronder chemiegigant Monsanto, veelal zelf hebben uitgevoerd. Greenpeace wil dat de vergunning voor het gebruik van glyfosaatbestrijdingsmiddelen zo snel mogelijk opnieuw wordt beoordeeld.
Ook roept Greenpeace staatssecretaris Atsma van Milieu op om de veldproeven met Roundup Ready maïs van Monsanto te verbieden en commerciële teelt van deze gewassen tegen te houden. Het blijkt namelijk dat door deze gentechgewassen, die bestendig gemaakt zijn tegen grote hoeveelheden van het gif, het gebruik van dit potentieel gevaarlijke middel toeneemt.
Het bestrijdingsmiddel Roundup wordt wereldwijd op grote schaal gebruikt. Van onkruidbestrijding op stoepen en schoolpleinen tot aan het besproeien van mega-akkers met maïs of sojabonen. Het rapport, een analyse van bijna tweehonderd onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken, laat verbanden zien tussen het gif en de ontwikkeling van kanker. Ook kan het middel zorgen voor schade aan dierlijke cellen, hormoonverstorend werken en wordt het zelfs in verband gebracht met de ziekte van Parkinson.
“Mens en milieu mogen niet langer blootgesteld worden aan de veel te grote, totaal overbodige risico’s van Roundup en glyfosaat”, zegt Herman van Bekkem, gentech- en landbouwdeskundige bij Greenpeace. “Politici en beleidsmakers moeten ervoor zorgen dat gewassen als Roundup Ready maïs nooit geteeld mogen worden in Nederland, want dat zal zorgen voor steeds meer gebruik van dit verschrikkelijke bestrijdingsmiddel. Slimme duurzame landbouw heeft gentech en gif niet nodig!”
Roundup landbouwgif is een bestrijdingsmiddel dat meestal samen wordt gebruikt met gentechgewassen, die door genetische manipulatie resistent zijn gemaakt tegen glyfosaat en Roundup. In de praktijk blijken boeren genoodzaakt om steeds meer gif te gebruiken in hun giftige wapenwedloop tegen onkruid, want deze worden door consequente toepassing van hetzelfde gif ook bestendig tegen Roundup. “De belofte van Monsanto, dat de onkruidbestrijding met deze 'Roundup Ready' gewassen gemakkelijker en goedkoper zou worden, is dus onjuist”, stelt Van Bekkem. “Gentech zorgt pertinent niet voor duurzame landbouw, maar juist voor meer gif en minder biodiversiteit.”
Monsanto probeert ook in Nederland toestemming te krijgen voor de teelt van ’Roundup Ready’ maïs. Het bedrijf heeft een vergunning om proefvelden met deze planten in te zaaien en wacht op toestemming van Brussel voor grootschalige teelt op Europese akkers. Een ander Roundup Ready gewas is soja, gebruikt voor veevoer. In landen als Argentinië, Paraguay en Brazilië neemt gentech- en Roundupgebruik in de sojateelt hand over hand toe. Dit gaat ten koste van lokale bevolking, boeren en het milieu. Ironisch genoeg bestempelde de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) deze gentechsoja als ‘verantwoord’. Nieuwe wetenschappelijke inzichten in de mogelijke gevaren van glyfosaatbestrijdingsmiddelen laten zien dat het onverantwoord is om RoundupReady soja op deze manier goed te keuren en zelfs aan te moedigen.
Ook roept Greenpeace staatssecretaris Atsma van Milieu op om de veldproeven met Roundup Ready maïs van Monsanto te verbieden en commerciële teelt van deze gewassen tegen te houden. Het blijkt namelijk dat door deze gentechgewassen, die bestendig gemaakt zijn tegen grote hoeveelheden van het gif, het gebruik van dit potentieel gevaarlijke middel toeneemt.
Het bestrijdingsmiddel Roundup wordt wereldwijd op grote schaal gebruikt. Van onkruidbestrijding op stoepen en schoolpleinen tot aan het besproeien van mega-akkers met maïs of sojabonen. Het rapport, een analyse van bijna tweehonderd onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken, laat verbanden zien tussen het gif en de ontwikkeling van kanker. Ook kan het middel zorgen voor schade aan dierlijke cellen, hormoonverstorend werken en wordt het zelfs in verband gebracht met de ziekte van Parkinson.
“Mens en milieu mogen niet langer blootgesteld worden aan de veel te grote, totaal overbodige risico’s van Roundup en glyfosaat”, zegt Herman van Bekkem, gentech- en landbouwdeskundige bij Greenpeace. “Politici en beleidsmakers moeten ervoor zorgen dat gewassen als Roundup Ready maïs nooit geteeld mogen worden in Nederland, want dat zal zorgen voor steeds meer gebruik van dit verschrikkelijke bestrijdingsmiddel. Slimme duurzame landbouw heeft gentech en gif niet nodig!”
Roundup landbouwgif is een bestrijdingsmiddel dat meestal samen wordt gebruikt met gentechgewassen, die door genetische manipulatie resistent zijn gemaakt tegen glyfosaat en Roundup. In de praktijk blijken boeren genoodzaakt om steeds meer gif te gebruiken in hun giftige wapenwedloop tegen onkruid, want deze worden door consequente toepassing van hetzelfde gif ook bestendig tegen Roundup. “De belofte van Monsanto, dat de onkruidbestrijding met deze 'Roundup Ready' gewassen gemakkelijker en goedkoper zou worden, is dus onjuist”, stelt Van Bekkem. “Gentech zorgt pertinent niet voor duurzame landbouw, maar juist voor meer gif en minder biodiversiteit.”
Monsanto probeert ook in Nederland toestemming te krijgen voor de teelt van ’Roundup Ready’ maïs. Het bedrijf heeft een vergunning om proefvelden met deze planten in te zaaien en wacht op toestemming van Brussel voor grootschalige teelt op Europese akkers. Een ander Roundup Ready gewas is soja, gebruikt voor veevoer. In landen als Argentinië, Paraguay en Brazilië neemt gentech- en Roundupgebruik in de sojateelt hand over hand toe. Dit gaat ten koste van lokale bevolking, boeren en het milieu. Ironisch genoeg bestempelde de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) deze gentechsoja als ‘verantwoord’. Nieuwe wetenschappelijke inzichten in de mogelijke gevaren van glyfosaatbestrijdingsmiddelen laten zien dat het onverantwoord is om RoundupReady soja op deze manier goed te keuren en zelfs aan te moedigen.
zaterdag 18 juni 2011
Toekomst
Het aantal boeren nam de afgelopen twee decennia gestaag met een procentje of twee per jaar af. Dat percentage is de laatste vijf jaar omhoog gegaan. Enerzijds besloten meer boeren dan voorheen om toch maar te emigreren, anderzijds gingen meer boeren met vervroegd pensioen.
De overblijvers zijn niet te benijden en staan voor een onmogelijke keus. De Nederlandse agrosector is grofweg te verdelen in drie categorieën. Als we de statusladder binnen de sector volgen staan de 'dikke' boeren bovenaan. Dat zijn de boeren die rond de honderdvijftig of meer koeien hebben. Dan komt er een hele tijd niets en volgen de 'boertjes'. Melkveehouders met een stuk of dertig koeien die daarnaast nog een ander baantje hebben. Deze deeltijdboeren worden in de sector een beetje meewarig bekeken want ze tellen eigenlijk niet mee.
En dan zijn er nog de boeren die proberen terug te gaan naar het oorspronkelijke boerenbedrijf. Zij beoefenen hun vak zoals het ooit bedoeld was. Geïntegreerd. Dat wil zeggen een beetje vee en een beetje akkerbouw. Waarbij de ene tak naadloos aansluit op de andere. Zij zijn binnen de gangbare gedachtewereld van de sector de echte 'losers' want het is geen vlees en het is geen vis.
De Nederlandse agrosector maakt zich op voor weer een nieuwe discussieronde over de toekomst van de boerenstand. Het Europese Landbouwbeleid is dringend aan hervorming toe, al was het alleen maar om het ook in de toekomst een beetje betaalbaar te houden. Er komt een nieuwe onderhandelingsronde over een verdere liberalisering van de wereldhandel. Om echte liberalisering mogelijk te maken is het verder verlagen van de prijssteun voor de Europese boeren onvermijdelijk.
Daarnaast speelt de toetreding van een aantal Midden- en Oost-Europese landen tot de Europese Unie een rol. Als de boeren daar volgens het huidige subsidiesysteem zouden moeten worden behandeld, is de Europese kas in één klap voor jaren leeg. En dus krijgen de boeren in de nieuwe lidstaten vele malen minder financiële steun dan hun collega’s in het ‘oude’ Europa. Het argument waarmee deze discriminatie tussen bevolkings-groepen wordt verdedigt, luidt als volgt: voor de toetreding kregen ze geen steun, dus waarom zouden we ze het nu dan wel geven?
De agrosector kost de Europese belastingbetaler nu 45 mrd euro. Per jaar wel te verstaan. Terzijde: toen onze nationale vliegtuigtrots Fokker op het randje van de afgrond balanceerde kreeg het bedrijf een boedelkrediet van euro 7 miljoen per dag. De toenmalige minister van economische zaken Hans Wijers vond - gelet op die kosten en het perspectief van de onderneming - één maand meer dan genoeg. De Nederlandse melkveehouderij kreeg in dat zelfde jaar in de vorm van exportrestituties 800 miljoen euro aan subsidies op de bankrekening bijgeschreven. Dat is ruim 2 miljoen euro per dag. Die subsidiestroom loopt al decennia en gaat licht aangepast gewoon door.
En zo droomde de Fokker-bestuursvoorzitter als hij zwaar had getafeld wel eens van vliegtuigen die melk geven, terwijl de boeren zich gelukkig prijzen dat koeien niet kunnen vliegen.
Toch is de Nederlandse melkveehouderij begonnen aan een glijvlucht die onherroepelijk eindigt in een zeer harde landing. De subsidies waarmee de melkprijzen voor de Europese boeren kunstmatig hoog worden gehouden moeten verder omlaag, tot een niveau waarbij de Europese prijs en wereldmarktprijs zo goed als in evenwicht zijn gebracht. Dat nieuwe evenwicht ligt, naar het zich laat aanzien, fors onder de huidige Nederlandse kostprijs.
Als compensatie voor de verdwijnende prijssubsidies komen er, net als eerder voor de graanboeren, inkomenstoeslagen. Tenminste, dat denken de boeren. De Nederlandse melkveehouders schieten daar overigens weinig mee op omdat die toeslagen hectare-gekoppeld zijn. Hoe meer land een boer heeft, hoe hoger de inkomenstoeslag. Die systematiek pakt nadelig uit voor de Nederlandse melkveehouder die verhoudingsgewijs veel koeien op weinig hectares houdt. Daarom pleit de sector ook voor een koppeling aan de hoeveelheid geproduceerde melk, of desnoods aan het aantal koeien. Tevergeefs, want zo 'n systematiek is een verkapte vorm van prijssteun en daar wil men juist van af.
Om voor inkomenstoeslagen in aanmerking te komen moeten de boeren straks een tegenprestatie leveren in de vorm van landschap- en natuurbeheer. En ook hier liggen de Nederlandse melkveehouders aan de laatste speen. De peperdure ruilverkavelingen die nodig waren om de productie per hectare zo hoog mogelijk te maken, hebben grote delen van het platteland veranderd in grootschalige en eentonige grasfabrieken. De kronkelslootjes, die met hun rijen knotwilgen vroeger de vooruitgang in de weg leken te staan en dus moesten verdwijnen, blijken nu goud waard te zijn.
De mogelijkheden om via productiviteitsstijgingen de komende prijsdalingen op te vangen zijn voor de Nederlandse melkveehouderij zo goed als afwezig. Voor de Europese melkveehouders geldt nu een productiebeperking. Die heeft niets te maken met het afstemmen van het aanbod op de vraag, maar is vooral bedoeld om de kosten ter compensatie van het prijsverschil tussen de Europese melkprijs en de wereldmarktprijs in de hand te houden. Naarmate die twee prijzen meer in evenwicht komen, heeft productiebeperking minder zin. Maar met het loslaten van die productiebeperking, en dat gaat onherroepelijk gebeuren, schieten de Nederlandse melkveehouders niets op.
Het is een fluitje van een cent om op één hectare land honderd koeien te houden. Veevoer is immers overal te koop. Maar naast melk produceert een koe ook mest en het is onmogelijk de mest van honderd koeien op een hectare, binnen de normen van het nieuwe mestbeleid, kwijt te raken. Nederland is, gelet op de Europese milieunormen, domweg te klein voor een forse productieverhoging.
Die milieuklip zou met gebruik van hormonen in het veevoer genomen kunnen worden. Toepassing van het BST-hormoon geeft een productiviteitsstijging van rond de 15% zonder dat de mestproductie evenredig stijgt. Maar ook dat traject is niet realistisch. In Europa is het gebruik van BST niet toegestaan. En als het wel gebruikt zou mogen worden, helpt het nog weinig. Het gaat langzaam, maar een groeiende groep consumenten moet niets van dergelijke hulpmiddelen bij de voedselproductie hebben.
De sector denkt die beperkingen te kunnen pareren met verdere schaalvergroting als middel voor kostenreductie. Sommige voormannen gaan ervan uit dat in dat proces van de huidige 35.000 melkveehouders minder dan de helft overblijft. Als dat proces al op gang kan komen. Verdere schaalvergroting, die moet leiden tot bedrijven waar met behulp van melkrobots en een gecomputeriseerd voersysteem door een ondernemer rond de 300 koeien worden gehouden, is technisch mogelijk. Maar het betekent tegelijk een verdere 'ver-flevo-poldering' van het platteland. Eindeloze grastoendra 's met aan de einder links en rechts een boerderij omgeven door een nest van horizonvervuilende windmolens, want van de wind valt tegenwoordig wel te leven.
Het lijkt een logisch scenario voor een effectieve aanpak van de problemen, maar dat is het niet. De verschillende deelsectoren in de primaire agrosector worden door de beoogde herstructurering en sanering niet versterkt, maar juist verzwakt. Niet de hypermoderne mammoetbedrijven hebben de toekomst, maar de kleine bedrijven die men wil wegsaneren.
Tot voor kort lagen ondernemers in de getroffen deelsectoren - de varkenshouders en de tuinders - van een crisis niet echt wakker. Zij kennen als geen ander het ritme van de varkenscyclus en de cadans van de tomatentango. Hoge prijzen voor een bepaald product hebben een onweerstaanbare aantrekkingskracht op collega’s die het ook wel eens willen proberen. Het gevolg is overproductie met de daaraan gekoppelde onvermijdelijke prijsval. Die lage prijzen zorgden in het verleden voor een natuurlijke selectie. De betere boeren en tuinders schakelden over naar een hogere productiviteitsversnelling en concurreerden de zwakkere broeders, waar ook ter wereld, op kosten uit de markt. Het evenwicht herstelde zich, de prijs ging weer omhoog, en tijdens het proces waren er weer een paar concurrenten uit de markt gedrukt. Dat was een ijzeren wetmatigheid waardoor de agrosector tot nu toe elke crisis niet alleen het hoofd wist te bieden, maar er ook sterker uit kwam.
Dat beproefde recept wil de sector ook nu weer toepassen. Met dit verschil dat de vroeger natuurlijk verlopende sanering nu een handje moet worden geholpen omdat snelheid geboden is. In de intensieve veehouderij - varkens, pluimvee - staat iets soortgelijks te gebeuren. Alleen worden daar de mestplannen gebruikt om de sector te moderniseren. De ruim 700 miljoen euro die voor uitvoering van het mestbeleid is uitgetrokken, zal vooral worden aangewend voor een verdere schaalvergroting. De redenering is dat op de grotere bedrijven, die technisch veel beter zijn uitgerust, het mestoverschot lager is dan op kleine verouderde bedrijven. Haal de verouderde bedrijven uit de markt, vergroot en versterk de betere bedrijven en het mestprobleem lost zich vanzelf op. Bovendien heeft zo'n aanpak als gunstig neveneffect dat de blijvers een betere uitgangspositie in de toch al overvolle markt hebben. Maar het vroeger zo probaat werkende middel is uitgewerkt.
De Nederlandse land- en tuinbouw dankte zijn tot voor kort ijzersterke positie aan de combinatie van vakmanschap en de inbreng van eigen arbeid en eigen kapitaal. Het vakmanschap werd gebruikt om door specialisatie de kosten per eenheid product te drukken. De vergoeding voor eigen arbeid en kapitaal vormde de variabele sluitpost waardoor de winst- en verliesrekening ook in slechte jaren positief kon worden afgesloten. Als het een jaar wat minder ging, nam de boer of tuinder genoegen met een mindere vergoeding en paste het verschil bij via zijn spaarbankboekje.
Met schaalvergroting zijn verdere kostenvoordelen te behalen, maar diezelfde schaalvergroting maakt de agro-ondernemingen ook buitengewoon kwetsbaar. Op de grotere bedrijven is relatief veel vreemd kapitaal en vreemde arbeid nodig. Daardoor wordt van een strategisch inzetbare variabele kostenpost een statische vaste kostenpost gemaakt. Een werknemer die minder krijgt dan het vooraf afgesproken salaris, maakt stennis en vertrekt. En een geldverschaffer die zijn rente en aflossing niet krijgt, doet dat na verloop van tijd ook. Die beweging kan nu al worden waargenomen in de advertentiekolommen van de vakpers waarin varkenshouderijen en tuinbouwbedrijven te koop worden aangeboden. Terwijl het vroeger vooral om marginale bedrijven ging - de keuterboeren en de scharreltuinders - heeft de agro-makelaardij nu in toenemende mate moderne, grootschalige bedrijven in de aanbieding.
Er is nog een reden waarom een verdere schaalvergroting van de primaire landbouwbedrijven de sector als een boemerang zal treffen. Schaalvergroting leidt tot meer productie van hetzelfde tegen lagere kosten. Maar steeds meer verwende euroconsumenten zijn niet geïnteresseerd in meer van hetzelfde. Zij willen geen volume maar variatie. Met als extra eis dat het aangeboden pakket op een zo natuurlijk mogelijke manier is geproduceerd. De Nederlandse agrosector kan nu al niet aan die laatste en steeds belangrijker wordende consumenteneis voldoen. De sector produceert - vrucht van vroegere productiviteitverbeteringen - op een industrieel ogende manier. Met een verdere schaalvergroting wordt dat nog erger en prijst de sector zich niet in, maar uit de markt. Terzijde, met het ontstaan van mammoetbedrijven wordt tegelijk het platteland, waar landschappelijk gezien toch al weinig van over is, van zijn laatste stukjes variatie ontdaan.
Het zijn de zogenaamde marginale bedrijven, waarop de 'dikke' boeren en de 'hete' tuinders geringschattend neerkijken, die de toekomst hebben. Niet gehinderd door torenhoge vaste financierings- en personeelslasten worstelen ze zich steunend en kreunend door elke prijscrisis in de markt. De keuterboer houdt zijn varkens in tochtige hokken zonder betonvloeren en ander gemak dat vooral bedoeld is om het de ondernemer naar de zin te maken. Maar een varken wil bibberen in blubber. Met daarin aardappelschillen, beschimmeld brood en als toetje soep- en papresten. Het liefst door elkaar.
Hoor ze knorren!
Een scharreltuinder doet niet aan moderniteiten als de computergestuurde teelt op glaswoldekens waar de planten aan het infuus van de druppelbevloeiing liggen. De nagels van de scharreltuinder hebben in tegenstelling tot zijn vooruitstrevende collega's, nog rouwranden. Dat is zijn handelsmerk, ontstaan door het met de vingers graven van een gaatje in de grond waar de planten in worden gepoot.
Proef het verschil!
Juist omdat de scharreltuinder zijn producten nog in de grond teelt, is hij gedwongen tot variatie. Wie te lang op hetzelfde stukje grond hetzelfde gewas teelt, wordt door de natuur afgestraft met allerhande bodemziekten die de productie en de kwaliteit nadelig beïnvloeden. Tot voor kort ging men die te lijf met een breed scala aan bestrijdingsmiddelen. De meeste daarvan zijn tegenwoordig verboden of werken niet meer. En zo is de cirkel weer rond: vruchtwisseling zoals dat niet zo gek lang geleden ook al gebeurde. Het ene jaar tomaten en het andere jaar komkommers. Om prijsrisico's te vermijden van alles een beetje, dus ook een hoekje sla, bloemkool, spinazie en andijvie. Voor de zekerheid twee kassen druiven en om dat risico weer af te dekken ook wat pruim en perzik. Negen teelten in de vingers.
Dat is pas vakmanschap!
De ouderwetse tuinder of varkenshouder is paradoxaal genoeg misschien marginaal, maar eigenlijk moderner dan zijn grootschalige, zeer gespecialiseerde en met hightech uitgeruste collega. Hun manier van produceren sluit naadloos aan op de ideaalbeelden die een groeiende groep consumenten over verantwoorde agro-productie heeft. Bovendien is die groep bereid daarvoor te betalen. Maar de kleine boertjes moeten verdwijnen in naam van de vooruitgang.
Zo saneert de agrosector zijn eigen toekomst weg.
De overblijvers zijn niet te benijden en staan voor een onmogelijke keus. De Nederlandse agrosector is grofweg te verdelen in drie categorieën. Als we de statusladder binnen de sector volgen staan de 'dikke' boeren bovenaan. Dat zijn de boeren die rond de honderdvijftig of meer koeien hebben. Dan komt er een hele tijd niets en volgen de 'boertjes'. Melkveehouders met een stuk of dertig koeien die daarnaast nog een ander baantje hebben. Deze deeltijdboeren worden in de sector een beetje meewarig bekeken want ze tellen eigenlijk niet mee.
En dan zijn er nog de boeren die proberen terug te gaan naar het oorspronkelijke boerenbedrijf. Zij beoefenen hun vak zoals het ooit bedoeld was. Geïntegreerd. Dat wil zeggen een beetje vee en een beetje akkerbouw. Waarbij de ene tak naadloos aansluit op de andere. Zij zijn binnen de gangbare gedachtewereld van de sector de echte 'losers' want het is geen vlees en het is geen vis.
De Nederlandse agrosector maakt zich op voor weer een nieuwe discussieronde over de toekomst van de boerenstand. Het Europese Landbouwbeleid is dringend aan hervorming toe, al was het alleen maar om het ook in de toekomst een beetje betaalbaar te houden. Er komt een nieuwe onderhandelingsronde over een verdere liberalisering van de wereldhandel. Om echte liberalisering mogelijk te maken is het verder verlagen van de prijssteun voor de Europese boeren onvermijdelijk.
Daarnaast speelt de toetreding van een aantal Midden- en Oost-Europese landen tot de Europese Unie een rol. Als de boeren daar volgens het huidige subsidiesysteem zouden moeten worden behandeld, is de Europese kas in één klap voor jaren leeg. En dus krijgen de boeren in de nieuwe lidstaten vele malen minder financiële steun dan hun collega’s in het ‘oude’ Europa. Het argument waarmee deze discriminatie tussen bevolkings-groepen wordt verdedigt, luidt als volgt: voor de toetreding kregen ze geen steun, dus waarom zouden we ze het nu dan wel geven?
De agrosector kost de Europese belastingbetaler nu 45 mrd euro. Per jaar wel te verstaan. Terzijde: toen onze nationale vliegtuigtrots Fokker op het randje van de afgrond balanceerde kreeg het bedrijf een boedelkrediet van euro 7 miljoen per dag. De toenmalige minister van economische zaken Hans Wijers vond - gelet op die kosten en het perspectief van de onderneming - één maand meer dan genoeg. De Nederlandse melkveehouderij kreeg in dat zelfde jaar in de vorm van exportrestituties 800 miljoen euro aan subsidies op de bankrekening bijgeschreven. Dat is ruim 2 miljoen euro per dag. Die subsidiestroom loopt al decennia en gaat licht aangepast gewoon door.
En zo droomde de Fokker-bestuursvoorzitter als hij zwaar had getafeld wel eens van vliegtuigen die melk geven, terwijl de boeren zich gelukkig prijzen dat koeien niet kunnen vliegen.
Toch is de Nederlandse melkveehouderij begonnen aan een glijvlucht die onherroepelijk eindigt in een zeer harde landing. De subsidies waarmee de melkprijzen voor de Europese boeren kunstmatig hoog worden gehouden moeten verder omlaag, tot een niveau waarbij de Europese prijs en wereldmarktprijs zo goed als in evenwicht zijn gebracht. Dat nieuwe evenwicht ligt, naar het zich laat aanzien, fors onder de huidige Nederlandse kostprijs.
Als compensatie voor de verdwijnende prijssubsidies komen er, net als eerder voor de graanboeren, inkomenstoeslagen. Tenminste, dat denken de boeren. De Nederlandse melkveehouders schieten daar overigens weinig mee op omdat die toeslagen hectare-gekoppeld zijn. Hoe meer land een boer heeft, hoe hoger de inkomenstoeslag. Die systematiek pakt nadelig uit voor de Nederlandse melkveehouder die verhoudingsgewijs veel koeien op weinig hectares houdt. Daarom pleit de sector ook voor een koppeling aan de hoeveelheid geproduceerde melk, of desnoods aan het aantal koeien. Tevergeefs, want zo 'n systematiek is een verkapte vorm van prijssteun en daar wil men juist van af.
Om voor inkomenstoeslagen in aanmerking te komen moeten de boeren straks een tegenprestatie leveren in de vorm van landschap- en natuurbeheer. En ook hier liggen de Nederlandse melkveehouders aan de laatste speen. De peperdure ruilverkavelingen die nodig waren om de productie per hectare zo hoog mogelijk te maken, hebben grote delen van het platteland veranderd in grootschalige en eentonige grasfabrieken. De kronkelslootjes, die met hun rijen knotwilgen vroeger de vooruitgang in de weg leken te staan en dus moesten verdwijnen, blijken nu goud waard te zijn.
De mogelijkheden om via productiviteitsstijgingen de komende prijsdalingen op te vangen zijn voor de Nederlandse melkveehouderij zo goed als afwezig. Voor de Europese melkveehouders geldt nu een productiebeperking. Die heeft niets te maken met het afstemmen van het aanbod op de vraag, maar is vooral bedoeld om de kosten ter compensatie van het prijsverschil tussen de Europese melkprijs en de wereldmarktprijs in de hand te houden. Naarmate die twee prijzen meer in evenwicht komen, heeft productiebeperking minder zin. Maar met het loslaten van die productiebeperking, en dat gaat onherroepelijk gebeuren, schieten de Nederlandse melkveehouders niets op.
Het is een fluitje van een cent om op één hectare land honderd koeien te houden. Veevoer is immers overal te koop. Maar naast melk produceert een koe ook mest en het is onmogelijk de mest van honderd koeien op een hectare, binnen de normen van het nieuwe mestbeleid, kwijt te raken. Nederland is, gelet op de Europese milieunormen, domweg te klein voor een forse productieverhoging.
Die milieuklip zou met gebruik van hormonen in het veevoer genomen kunnen worden. Toepassing van het BST-hormoon geeft een productiviteitsstijging van rond de 15% zonder dat de mestproductie evenredig stijgt. Maar ook dat traject is niet realistisch. In Europa is het gebruik van BST niet toegestaan. En als het wel gebruikt zou mogen worden, helpt het nog weinig. Het gaat langzaam, maar een groeiende groep consumenten moet niets van dergelijke hulpmiddelen bij de voedselproductie hebben.
De sector denkt die beperkingen te kunnen pareren met verdere schaalvergroting als middel voor kostenreductie. Sommige voormannen gaan ervan uit dat in dat proces van de huidige 35.000 melkveehouders minder dan de helft overblijft. Als dat proces al op gang kan komen. Verdere schaalvergroting, die moet leiden tot bedrijven waar met behulp van melkrobots en een gecomputeriseerd voersysteem door een ondernemer rond de 300 koeien worden gehouden, is technisch mogelijk. Maar het betekent tegelijk een verdere 'ver-flevo-poldering' van het platteland. Eindeloze grastoendra 's met aan de einder links en rechts een boerderij omgeven door een nest van horizonvervuilende windmolens, want van de wind valt tegenwoordig wel te leven.
Het lijkt een logisch scenario voor een effectieve aanpak van de problemen, maar dat is het niet. De verschillende deelsectoren in de primaire agrosector worden door de beoogde herstructurering en sanering niet versterkt, maar juist verzwakt. Niet de hypermoderne mammoetbedrijven hebben de toekomst, maar de kleine bedrijven die men wil wegsaneren.
Tot voor kort lagen ondernemers in de getroffen deelsectoren - de varkenshouders en de tuinders - van een crisis niet echt wakker. Zij kennen als geen ander het ritme van de varkenscyclus en de cadans van de tomatentango. Hoge prijzen voor een bepaald product hebben een onweerstaanbare aantrekkingskracht op collega’s die het ook wel eens willen proberen. Het gevolg is overproductie met de daaraan gekoppelde onvermijdelijke prijsval. Die lage prijzen zorgden in het verleden voor een natuurlijke selectie. De betere boeren en tuinders schakelden over naar een hogere productiviteitsversnelling en concurreerden de zwakkere broeders, waar ook ter wereld, op kosten uit de markt. Het evenwicht herstelde zich, de prijs ging weer omhoog, en tijdens het proces waren er weer een paar concurrenten uit de markt gedrukt. Dat was een ijzeren wetmatigheid waardoor de agrosector tot nu toe elke crisis niet alleen het hoofd wist te bieden, maar er ook sterker uit kwam.
Dat beproefde recept wil de sector ook nu weer toepassen. Met dit verschil dat de vroeger natuurlijk verlopende sanering nu een handje moet worden geholpen omdat snelheid geboden is. In de intensieve veehouderij - varkens, pluimvee - staat iets soortgelijks te gebeuren. Alleen worden daar de mestplannen gebruikt om de sector te moderniseren. De ruim 700 miljoen euro die voor uitvoering van het mestbeleid is uitgetrokken, zal vooral worden aangewend voor een verdere schaalvergroting. De redenering is dat op de grotere bedrijven, die technisch veel beter zijn uitgerust, het mestoverschot lager is dan op kleine verouderde bedrijven. Haal de verouderde bedrijven uit de markt, vergroot en versterk de betere bedrijven en het mestprobleem lost zich vanzelf op. Bovendien heeft zo'n aanpak als gunstig neveneffect dat de blijvers een betere uitgangspositie in de toch al overvolle markt hebben. Maar het vroeger zo probaat werkende middel is uitgewerkt.
De Nederlandse land- en tuinbouw dankte zijn tot voor kort ijzersterke positie aan de combinatie van vakmanschap en de inbreng van eigen arbeid en eigen kapitaal. Het vakmanschap werd gebruikt om door specialisatie de kosten per eenheid product te drukken. De vergoeding voor eigen arbeid en kapitaal vormde de variabele sluitpost waardoor de winst- en verliesrekening ook in slechte jaren positief kon worden afgesloten. Als het een jaar wat minder ging, nam de boer of tuinder genoegen met een mindere vergoeding en paste het verschil bij via zijn spaarbankboekje.
Met schaalvergroting zijn verdere kostenvoordelen te behalen, maar diezelfde schaalvergroting maakt de agro-ondernemingen ook buitengewoon kwetsbaar. Op de grotere bedrijven is relatief veel vreemd kapitaal en vreemde arbeid nodig. Daardoor wordt van een strategisch inzetbare variabele kostenpost een statische vaste kostenpost gemaakt. Een werknemer die minder krijgt dan het vooraf afgesproken salaris, maakt stennis en vertrekt. En een geldverschaffer die zijn rente en aflossing niet krijgt, doet dat na verloop van tijd ook. Die beweging kan nu al worden waargenomen in de advertentiekolommen van de vakpers waarin varkenshouderijen en tuinbouwbedrijven te koop worden aangeboden. Terwijl het vroeger vooral om marginale bedrijven ging - de keuterboeren en de scharreltuinders - heeft de agro-makelaardij nu in toenemende mate moderne, grootschalige bedrijven in de aanbieding.
Er is nog een reden waarom een verdere schaalvergroting van de primaire landbouwbedrijven de sector als een boemerang zal treffen. Schaalvergroting leidt tot meer productie van hetzelfde tegen lagere kosten. Maar steeds meer verwende euroconsumenten zijn niet geïnteresseerd in meer van hetzelfde. Zij willen geen volume maar variatie. Met als extra eis dat het aangeboden pakket op een zo natuurlijk mogelijke manier is geproduceerd. De Nederlandse agrosector kan nu al niet aan die laatste en steeds belangrijker wordende consumenteneis voldoen. De sector produceert - vrucht van vroegere productiviteitverbeteringen - op een industrieel ogende manier. Met een verdere schaalvergroting wordt dat nog erger en prijst de sector zich niet in, maar uit de markt. Terzijde, met het ontstaan van mammoetbedrijven wordt tegelijk het platteland, waar landschappelijk gezien toch al weinig van over is, van zijn laatste stukjes variatie ontdaan.
Het zijn de zogenaamde marginale bedrijven, waarop de 'dikke' boeren en de 'hete' tuinders geringschattend neerkijken, die de toekomst hebben. Niet gehinderd door torenhoge vaste financierings- en personeelslasten worstelen ze zich steunend en kreunend door elke prijscrisis in de markt. De keuterboer houdt zijn varkens in tochtige hokken zonder betonvloeren en ander gemak dat vooral bedoeld is om het de ondernemer naar de zin te maken. Maar een varken wil bibberen in blubber. Met daarin aardappelschillen, beschimmeld brood en als toetje soep- en papresten. Het liefst door elkaar.
Hoor ze knorren!
Een scharreltuinder doet niet aan moderniteiten als de computergestuurde teelt op glaswoldekens waar de planten aan het infuus van de druppelbevloeiing liggen. De nagels van de scharreltuinder hebben in tegenstelling tot zijn vooruitstrevende collega's, nog rouwranden. Dat is zijn handelsmerk, ontstaan door het met de vingers graven van een gaatje in de grond waar de planten in worden gepoot.
Proef het verschil!
Juist omdat de scharreltuinder zijn producten nog in de grond teelt, is hij gedwongen tot variatie. Wie te lang op hetzelfde stukje grond hetzelfde gewas teelt, wordt door de natuur afgestraft met allerhande bodemziekten die de productie en de kwaliteit nadelig beïnvloeden. Tot voor kort ging men die te lijf met een breed scala aan bestrijdingsmiddelen. De meeste daarvan zijn tegenwoordig verboden of werken niet meer. En zo is de cirkel weer rond: vruchtwisseling zoals dat niet zo gek lang geleden ook al gebeurde. Het ene jaar tomaten en het andere jaar komkommers. Om prijsrisico's te vermijden van alles een beetje, dus ook een hoekje sla, bloemkool, spinazie en andijvie. Voor de zekerheid twee kassen druiven en om dat risico weer af te dekken ook wat pruim en perzik. Negen teelten in de vingers.
Dat is pas vakmanschap!
De ouderwetse tuinder of varkenshouder is paradoxaal genoeg misschien marginaal, maar eigenlijk moderner dan zijn grootschalige, zeer gespecialiseerde en met hightech uitgeruste collega. Hun manier van produceren sluit naadloos aan op de ideaalbeelden die een groeiende groep consumenten over verantwoorde agro-productie heeft. Bovendien is die groep bereid daarvoor te betalen. Maar de kleine boertjes moeten verdwijnen in naam van de vooruitgang.
Zo saneert de agrosector zijn eigen toekomst weg.
dinsdag 14 juni 2011
Tijdbom
De mens beschikt over een eigenschap die hem nog wel eens lelijk zou kunnen opbreken: hij kan niet met z'n vingers van de natuur afblijven. De natuurlijke opbrengsten van dier en plant zijn hem niet goed genoeg, en dus knutselt hij net zo lang tot er een methode is gevonden om die productie op te schroeven. Dat gebeurde tot voor kort via veredeling. Door verschillende planten binnen een soort - met dieren gaat het ook - met elkaar te kruisen wordt geprobeerd gunstige eigenschappen van de een te combineren met die van de ander en over te brengen op een nieuwe plant. Of dier.
De veredeling heeft in het verleden geleid tot spectaculaire opbrengstverbeteringen die via verbeterde teelttechnieken nog eens een keer omhoog werden gebracht. Het jongste kunstje op dat gebied is de zogenoemde genetische manipulatie. Hierbij gaat het niet om het kruisen van verschillende eigenschappen, maar wordt geknutseld op het niveau van de genen. Er kunnen met deze biotechnologie kleine wondertjes tot stand worden gebracht. En toch zou het wel eens zo kunnen zijn dat we met dit agrotechnologische hoogstandje eigenlijk bezig zijn een doos van Pandora te openen. Daaruit kunnen nieuwe ziekten en plagen opduiken via een proces dat onomkeerbaar en niet meer te stoppen is.
De toepassingen zijn het verst gevorderd in de plantkunde en de resultaten ervan worden door de grote biotechnologiebedrijven verkocht als zegeningen voor de mens en het milieu.
Een van de grootste problemen in de landbouw is het onkruid. Machinaal verwijderen is niet altijd mogelijk en met de hand is het onbegonnen werk of te duur. Daarvoor zijn bestrijdingsmiddelen uitgevonden. Om het onkruid weg te houden moet een paar keer per jaar worden gespoten en dan nog is het niet altijd effectief. Er zijn wel effectieve bestrijdingsmiddelen, maar die doden alle planten. De Amerikaanse gifproducent Monsanto, maker van de allesdoder round-up, borduurde biotechnologisch op dat thema voort. Hun biologen sleutelden net zo lang aan de genen van een sojaplant tot deze resistent was geworden voor round-up. Dat wil zeggen, het gif round-up kon de sojaplant niet meer doden.
Dit ei van Columbus wordt inmiddels op grote schaal en niet alleen in Amerika toegepast. Boeren kopen gemanipuleerd sojazaad bij Monsanto en bestellen daar ook het gif round-up. Als de soja plantjes en het onvermijdelijke onkruid eenmaal zijn opgekomen gaat er een keer de spuit over en aanschouwt de boer het wonder. Het onkruid is verdwenen, de soja groeit en bloeit als nooit tevoren en de boer zit met huid en haar vast aan Monsanto. In landbouwkringen worden de voordelen breed uitgemeten. De productie per vierkante meter gaat omhoog want de sojaplant hoeft niet meer te concurreren met het onkruid. Dat is goed voor de boer. Er hoeft maar een keer te worden gespoten. Dat is goed voor het milieu. En het is helemaal goed voor Monsanto want het hele proces is stevig met octrooien en patenten vastgetimmerd.
Voor de Amerikaanse boeren is de coloradokever een nachtmerrie. Ze vreten binnen de kortste keren grote delen van de oogst weg. En gif spuiten helpt niet meer. De beestjes zijn ongevoelig geworden voor het gif. Dat gaat als volgt. Na een bespuiting met gif zijn er altijd wel een of twee exemplaren die de aanval hebben overleefd. Die planten zich weer voort. Bij de volgende spuitbeurt blijven er niet twee, maar tien of twintig over. Ook die planten zich weer voort. En voor de boer het weet, spuit hij zich een ongeluk en lacht de coloradokever zich hetzelfde want het gif doet hem niets. Dat heet resistentie en er is niks tegen te doen. Behalve dan via genetische manipulatie.
In de hal van het centrale onderzoekscentrum van het grootste biotechnologieconcern ter wereld, Monsanto in St. Louis, staan in een glazen vitrine twee aardappelplanten de zegeningen van genetische manipulatie te bewijzen. De rechterplant is er slecht aan toe, coloradokevers doen zich er dan ook te goed aan. De linkerplant blaakt van gezondheid, hoewel het ook hier wemelt van de coloradokevers. Ze zitten echter niet op de plant, maar liggen er voor. Morsdood.
Biotech-ingenieurs van Monsanto hebben de linkerplant voorzien van een eiwit dat de maagwand van de coloradokever wegvreet als hij eenmaal van de plant heeft gesnoept.
Ook met andere planten heeft Monsanto soortgelijke kunstjes uitgehaald. De Amerikaanse boeren zijn en masse gevallen voor het genetisch gemanipuleerde plantenmateriaal. De kosten zijn vergeleken met 'normaal' plantgoed fors hoger, maar dat zijn de voordelen ook. Naar schatting bestaat 50% van het areaal sojabonen in Amerika uit genetisch gemanipuleerde planten. Voor katoen is dat 40%, en voor maïs 25%. Volgens Monsanto hadden die cijfers gemakkelijk verdubbeld kunnen worden, maar er is op dit moment onvoldoende genetisch gemanipuleerd materiaal voorhanden om aan de vraag te kunnen voldoen.
De volgende stap die de biotechbedrijven in de landbouw willen zetten, is het maken van 'genetische cocktails': planten die verscheidene insecten kunnen doden, resistent zijn tegen meer dan één bestrijdingsmiddel en resistent tegen schimmels.
Het biotechbedrijfje Applied Phytologics Inc. in Californie is met zijn ambities nog enkele stappen verder. Waar grote bedrijven als Monsanto zich voornamelijk bezighouden met biotechnologie die vooral voordelen voor de boer heeft, zoekt Applied Phytologics het in toegevoegde waarde voor de consument. Dat gaat heel ver. Het bedrijf werkt aan een rijstvariant die niet alleen voedingswaarde heeft, maar ook een essentieel bestanddeel bevat voor de aanmaak van menselijk bloed. Volgens hun plannen wordt bloedtransfusie straks niet meer toegediend via een slangetje, maar via een bord rijst. Ook dat is maar een tussenstap. Het uiteindelijke doel is planten zodanig genetisch te manipuleren, dat ze plantaardige 'biofabrieken' worden die bijvoorbeeld milieuvriendelijke olievervangers produceren, waardoor zelfs het broeikaseffect ongedaan wordt gemaakt.
De Amerikanen kijken vooral naar deze onmiskenbaar grote voordelen van genetische manipulatie. Biotechnologie verhoogt de landbouwproductie immers niet alleen op bestaande landbouwgronden, maar gaat ook productie mogelijk maken in gebieden die nu klimatologisch ongeschikt zijn. Deze ontwikkeling is volgens hen broodnodig omdat de wereldbevolking maar blijft groeien.
Dank zij biotechnologie kan het voedseltekort - er zijn nog steeds 800 miljoen mensen die honger lijden - worden opgelost. Dank zij biotechnologie kan het gebruik van bestrijdingsmiddelen drastisch worden teruggedrongen en dat is weer goed voor het toch al te zwaar belaste milieu. Een populair voorbeeld van milieuvriendelijke genetische manipulatie is de poging om gekleurd katoen te produceren. Katoen is een veel gebruikte kledingstof, maar helaas wit. Kleurtjes moeten per verfbad worden aangebracht en dat is een zwaar milieu belastend procédé. Monsanto werkt hard aan een blauwe katoensoort waardoor straks niet meer al die miljoenen spijkerbroeken hoeven te worden geverfd. En: de kleuren vervagen niet!
In Europa wordt koeltjes kennis genomen van al die zegeningen. Men worstelt vooral met de vraag of genetische manipulatie al dan niet een te grote ingreep is in Gods schepping of in moeder natuur. In de VS is die discussie al een paar jaar geleden volkomen verstomd door de constatering dat genetische manipulatie ook in de natuur voorkomt. Met het versnellen en verbeteren van dat proces in een laboratorium is 'dus' moreel, ethisch en biologisch niets mis. Het inbrengen van dierlijke of zelfs menselijke genen in plantaardig materiaal is in die optiek niet veel anders dan een slimme manier om goedkoop onmisbare bouwstenen voor het menselijk lichaam te produceren.
Dat genetische cocktails een 'genetische gifbeker' kunnen worden zoals critici in vooral Europa beweren, is volgens wetenschappers in dienst van de industrie ondenkbaar: de manipulatie vindt in laboratoria en dus onder gecontroleerde omstandigheden plaats. Bovendien worden de resultaten eerst uitvoerig getest alvorens het eindproduct op de markt wordt gebracht. Die tests beperken zich overigens hoofdzakelijk tot de vraag of het gemanipuleerde product ook daadwerkelijk beter is dan de voorgangers.
Het gemanipuleerde product komt langs verschillende manieren in het eco-systeem terecht. Allereerst via de voedselketen. Mensen en dieren eten voedsel waarin gemanipuleerde producten zoals soja en graan zijn gebruikt. De niet voor consumptie geschikte plantendelen worden vaak als bemesting gebruikt en onder geploegd. Zo verdwijnt er dus op grote schaal genetisch gemanipuleerd materiaal in de bodem. Geen probleem, zeggen de voorstanders van genetische manipulatie. De restanten verdwijnen gewoon. Mogen we hopen, want er is geen enkele zekerheid dat zich in de Amerikaanse bodem niet een genetische tijdbom aan het ontwikkelen is.
Voor onderzoek naar eventuele schadelijke lange termijneffecten bestaat volgens veel onderzoekers bij de biotechbedrijven geen enkele wetenschappelijke noodzaak. Zij verdedigen dat als volgt. Bij genetische manipulatie draait het in feite om geknutsel aan eiwitstructuren. Die structuren zijn in geïsoleerde toestand, dus op celniveau buiten de plant, onstabiel en vallen dan ook al snel uit elkaar. De industrie ziet hierin aangetoond, dat gemanipuleerde genen in resten van gemanipuleerde planten in de bodem geen kwaad kunnen omdat ze toch snel uit elkaar vallen. Dat zou ook gelden voor de opname van gemanipuleerde genen door het menselijk lichaam. De eiwitstructuren worden al in de maag zodanig afgebroken, dat ze niet in de bloedbaan kunnen worden opgenomen.
Die theorie lijkt niet langer houdbaar. Onafhankelijke onderzoekers aan Amerikaanse universiteiten, onder meer die van New York, hebben op laboratoriumschaal aangetoond dat gemanipuleerde genen wel degelijk gedurende langere tijd in de bodem kunnen overleven. De nog niet beantwoorde hamvraag is nu, of die genen verbindingen aangaan met micro-organismen en op die manier structureel het bodemleven kunnen veranderen.
De Amerikaanse boer ligt er niet wakker van. Hij heeft vooral oog voor wat er zich op biotechgebied boven de grond afspeelt. En dat zijn de als nooit tevoren zacht in de wind golvende velden die bijna barsten van de sojabonen en de maïskolven.
Maar de wind is aan het draaien. In de zomer van 1999 maakte de Engelse roddelpers gehakt van voedsel waarbij gebruik was gemaakt van genetisch gemanipuleerd materiaal. Ze noemden het ‘Frankenstein-food’ en joegen met die term de consumenten zo de stuipen op het lijf dat die tegen de supermarkten te hoop liepen. Binnen een paar weken besloten de Albert Heijns van Engeland al het voedsel waar genetisch gemanipuleerde stoffen in zitten uit hun schappen te halen. Onze eigen Albert Heijn zit nu ook op die lijn.
Wakker geschud door de opwinding in Europa begonnen Amerikaanse en Japanse consumentenorganisaties zich ook te roeren. Volgens de Amerikaanse keuringsdienst voor waren en medicijnen is er niets mis met het genetisch gemanipuleerd voedsel. Maar voor de zekerheid kondigde de dienst in de herfst van 1999 aan de zaak toch maar opnieuw te gaan onderzoeken.
Intussen worden er voor het vierde achtereenvolgende jaar honderdduizenden tonnen maïs, graan en soja langs genetisch gemanipuleerde weg geproduceerd. Mocht het onderzoek van de Amerikaanse dienst van waren en medicijnen uitwijzen dat het genetisch gemanipuleerde voedsel toch niet zo veilig is als eerst werd aangenomen, dan hebben we een probleem. Dan tikt de tijdbom namelijk al.
En niemand weet hoe de klok daarvan moet worden stil gezet.
De veredeling heeft in het verleden geleid tot spectaculaire opbrengstverbeteringen die via verbeterde teelttechnieken nog eens een keer omhoog werden gebracht. Het jongste kunstje op dat gebied is de zogenoemde genetische manipulatie. Hierbij gaat het niet om het kruisen van verschillende eigenschappen, maar wordt geknutseld op het niveau van de genen. Er kunnen met deze biotechnologie kleine wondertjes tot stand worden gebracht. En toch zou het wel eens zo kunnen zijn dat we met dit agrotechnologische hoogstandje eigenlijk bezig zijn een doos van Pandora te openen. Daaruit kunnen nieuwe ziekten en plagen opduiken via een proces dat onomkeerbaar en niet meer te stoppen is.
De toepassingen zijn het verst gevorderd in de plantkunde en de resultaten ervan worden door de grote biotechnologiebedrijven verkocht als zegeningen voor de mens en het milieu.
Een van de grootste problemen in de landbouw is het onkruid. Machinaal verwijderen is niet altijd mogelijk en met de hand is het onbegonnen werk of te duur. Daarvoor zijn bestrijdingsmiddelen uitgevonden. Om het onkruid weg te houden moet een paar keer per jaar worden gespoten en dan nog is het niet altijd effectief. Er zijn wel effectieve bestrijdingsmiddelen, maar die doden alle planten. De Amerikaanse gifproducent Monsanto, maker van de allesdoder round-up, borduurde biotechnologisch op dat thema voort. Hun biologen sleutelden net zo lang aan de genen van een sojaplant tot deze resistent was geworden voor round-up. Dat wil zeggen, het gif round-up kon de sojaplant niet meer doden.
Dit ei van Columbus wordt inmiddels op grote schaal en niet alleen in Amerika toegepast. Boeren kopen gemanipuleerd sojazaad bij Monsanto en bestellen daar ook het gif round-up. Als de soja plantjes en het onvermijdelijke onkruid eenmaal zijn opgekomen gaat er een keer de spuit over en aanschouwt de boer het wonder. Het onkruid is verdwenen, de soja groeit en bloeit als nooit tevoren en de boer zit met huid en haar vast aan Monsanto. In landbouwkringen worden de voordelen breed uitgemeten. De productie per vierkante meter gaat omhoog want de sojaplant hoeft niet meer te concurreren met het onkruid. Dat is goed voor de boer. Er hoeft maar een keer te worden gespoten. Dat is goed voor het milieu. En het is helemaal goed voor Monsanto want het hele proces is stevig met octrooien en patenten vastgetimmerd.
Voor de Amerikaanse boeren is de coloradokever een nachtmerrie. Ze vreten binnen de kortste keren grote delen van de oogst weg. En gif spuiten helpt niet meer. De beestjes zijn ongevoelig geworden voor het gif. Dat gaat als volgt. Na een bespuiting met gif zijn er altijd wel een of twee exemplaren die de aanval hebben overleefd. Die planten zich weer voort. Bij de volgende spuitbeurt blijven er niet twee, maar tien of twintig over. Ook die planten zich weer voort. En voor de boer het weet, spuit hij zich een ongeluk en lacht de coloradokever zich hetzelfde want het gif doet hem niets. Dat heet resistentie en er is niks tegen te doen. Behalve dan via genetische manipulatie.
In de hal van het centrale onderzoekscentrum van het grootste biotechnologieconcern ter wereld, Monsanto in St. Louis, staan in een glazen vitrine twee aardappelplanten de zegeningen van genetische manipulatie te bewijzen. De rechterplant is er slecht aan toe, coloradokevers doen zich er dan ook te goed aan. De linkerplant blaakt van gezondheid, hoewel het ook hier wemelt van de coloradokevers. Ze zitten echter niet op de plant, maar liggen er voor. Morsdood.
Biotech-ingenieurs van Monsanto hebben de linkerplant voorzien van een eiwit dat de maagwand van de coloradokever wegvreet als hij eenmaal van de plant heeft gesnoept.
Ook met andere planten heeft Monsanto soortgelijke kunstjes uitgehaald. De Amerikaanse boeren zijn en masse gevallen voor het genetisch gemanipuleerde plantenmateriaal. De kosten zijn vergeleken met 'normaal' plantgoed fors hoger, maar dat zijn de voordelen ook. Naar schatting bestaat 50% van het areaal sojabonen in Amerika uit genetisch gemanipuleerde planten. Voor katoen is dat 40%, en voor maïs 25%. Volgens Monsanto hadden die cijfers gemakkelijk verdubbeld kunnen worden, maar er is op dit moment onvoldoende genetisch gemanipuleerd materiaal voorhanden om aan de vraag te kunnen voldoen.
De volgende stap die de biotechbedrijven in de landbouw willen zetten, is het maken van 'genetische cocktails': planten die verscheidene insecten kunnen doden, resistent zijn tegen meer dan één bestrijdingsmiddel en resistent tegen schimmels.
Het biotechbedrijfje Applied Phytologics Inc. in Californie is met zijn ambities nog enkele stappen verder. Waar grote bedrijven als Monsanto zich voornamelijk bezighouden met biotechnologie die vooral voordelen voor de boer heeft, zoekt Applied Phytologics het in toegevoegde waarde voor de consument. Dat gaat heel ver. Het bedrijf werkt aan een rijstvariant die niet alleen voedingswaarde heeft, maar ook een essentieel bestanddeel bevat voor de aanmaak van menselijk bloed. Volgens hun plannen wordt bloedtransfusie straks niet meer toegediend via een slangetje, maar via een bord rijst. Ook dat is maar een tussenstap. Het uiteindelijke doel is planten zodanig genetisch te manipuleren, dat ze plantaardige 'biofabrieken' worden die bijvoorbeeld milieuvriendelijke olievervangers produceren, waardoor zelfs het broeikaseffect ongedaan wordt gemaakt.
De Amerikanen kijken vooral naar deze onmiskenbaar grote voordelen van genetische manipulatie. Biotechnologie verhoogt de landbouwproductie immers niet alleen op bestaande landbouwgronden, maar gaat ook productie mogelijk maken in gebieden die nu klimatologisch ongeschikt zijn. Deze ontwikkeling is volgens hen broodnodig omdat de wereldbevolking maar blijft groeien.
Dank zij biotechnologie kan het voedseltekort - er zijn nog steeds 800 miljoen mensen die honger lijden - worden opgelost. Dank zij biotechnologie kan het gebruik van bestrijdingsmiddelen drastisch worden teruggedrongen en dat is weer goed voor het toch al te zwaar belaste milieu. Een populair voorbeeld van milieuvriendelijke genetische manipulatie is de poging om gekleurd katoen te produceren. Katoen is een veel gebruikte kledingstof, maar helaas wit. Kleurtjes moeten per verfbad worden aangebracht en dat is een zwaar milieu belastend procédé. Monsanto werkt hard aan een blauwe katoensoort waardoor straks niet meer al die miljoenen spijkerbroeken hoeven te worden geverfd. En: de kleuren vervagen niet!
In Europa wordt koeltjes kennis genomen van al die zegeningen. Men worstelt vooral met de vraag of genetische manipulatie al dan niet een te grote ingreep is in Gods schepping of in moeder natuur. In de VS is die discussie al een paar jaar geleden volkomen verstomd door de constatering dat genetische manipulatie ook in de natuur voorkomt. Met het versnellen en verbeteren van dat proces in een laboratorium is 'dus' moreel, ethisch en biologisch niets mis. Het inbrengen van dierlijke of zelfs menselijke genen in plantaardig materiaal is in die optiek niet veel anders dan een slimme manier om goedkoop onmisbare bouwstenen voor het menselijk lichaam te produceren.
Dat genetische cocktails een 'genetische gifbeker' kunnen worden zoals critici in vooral Europa beweren, is volgens wetenschappers in dienst van de industrie ondenkbaar: de manipulatie vindt in laboratoria en dus onder gecontroleerde omstandigheden plaats. Bovendien worden de resultaten eerst uitvoerig getest alvorens het eindproduct op de markt wordt gebracht. Die tests beperken zich overigens hoofdzakelijk tot de vraag of het gemanipuleerde product ook daadwerkelijk beter is dan de voorgangers.
Het gemanipuleerde product komt langs verschillende manieren in het eco-systeem terecht. Allereerst via de voedselketen. Mensen en dieren eten voedsel waarin gemanipuleerde producten zoals soja en graan zijn gebruikt. De niet voor consumptie geschikte plantendelen worden vaak als bemesting gebruikt en onder geploegd. Zo verdwijnt er dus op grote schaal genetisch gemanipuleerd materiaal in de bodem. Geen probleem, zeggen de voorstanders van genetische manipulatie. De restanten verdwijnen gewoon. Mogen we hopen, want er is geen enkele zekerheid dat zich in de Amerikaanse bodem niet een genetische tijdbom aan het ontwikkelen is.
Voor onderzoek naar eventuele schadelijke lange termijneffecten bestaat volgens veel onderzoekers bij de biotechbedrijven geen enkele wetenschappelijke noodzaak. Zij verdedigen dat als volgt. Bij genetische manipulatie draait het in feite om geknutsel aan eiwitstructuren. Die structuren zijn in geïsoleerde toestand, dus op celniveau buiten de plant, onstabiel en vallen dan ook al snel uit elkaar. De industrie ziet hierin aangetoond, dat gemanipuleerde genen in resten van gemanipuleerde planten in de bodem geen kwaad kunnen omdat ze toch snel uit elkaar vallen. Dat zou ook gelden voor de opname van gemanipuleerde genen door het menselijk lichaam. De eiwitstructuren worden al in de maag zodanig afgebroken, dat ze niet in de bloedbaan kunnen worden opgenomen.
Die theorie lijkt niet langer houdbaar. Onafhankelijke onderzoekers aan Amerikaanse universiteiten, onder meer die van New York, hebben op laboratoriumschaal aangetoond dat gemanipuleerde genen wel degelijk gedurende langere tijd in de bodem kunnen overleven. De nog niet beantwoorde hamvraag is nu, of die genen verbindingen aangaan met micro-organismen en op die manier structureel het bodemleven kunnen veranderen.
De Amerikaanse boer ligt er niet wakker van. Hij heeft vooral oog voor wat er zich op biotechgebied boven de grond afspeelt. En dat zijn de als nooit tevoren zacht in de wind golvende velden die bijna barsten van de sojabonen en de maïskolven.
Maar de wind is aan het draaien. In de zomer van 1999 maakte de Engelse roddelpers gehakt van voedsel waarbij gebruik was gemaakt van genetisch gemanipuleerd materiaal. Ze noemden het ‘Frankenstein-food’ en joegen met die term de consumenten zo de stuipen op het lijf dat die tegen de supermarkten te hoop liepen. Binnen een paar weken besloten de Albert Heijns van Engeland al het voedsel waar genetisch gemanipuleerde stoffen in zitten uit hun schappen te halen. Onze eigen Albert Heijn zit nu ook op die lijn.
Wakker geschud door de opwinding in Europa begonnen Amerikaanse en Japanse consumentenorganisaties zich ook te roeren. Volgens de Amerikaanse keuringsdienst voor waren en medicijnen is er niets mis met het genetisch gemanipuleerd voedsel. Maar voor de zekerheid kondigde de dienst in de herfst van 1999 aan de zaak toch maar opnieuw te gaan onderzoeken.
Intussen worden er voor het vierde achtereenvolgende jaar honderdduizenden tonnen maïs, graan en soja langs genetisch gemanipuleerde weg geproduceerd. Mocht het onderzoek van de Amerikaanse dienst van waren en medicijnen uitwijzen dat het genetisch gemanipuleerde voedsel toch niet zo veilig is als eerst werd aangenomen, dan hebben we een probleem. Dan tikt de tijdbom namelijk al.
En niemand weet hoe de klok daarvan moet worden stil gezet.
maandag 30 mei 2011
duurzame voeding te duur
Nederlandse consument vindt duurzame voeding te duur
Het marktaandeel van duurzame levensmiddelen - zoals biologische producten, maar ook de 'gezonde keus'-voeding - is vrij laag. Dat komt doordat de Nederlandse consument zeer beperkt bereid is daar meer voor te betalen, concluderen prof. Peter Verhoef en dr. Jenny van Doorn van de vakgroep Marketing van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Voor gezonde producten wil de consument zelfs minder betalen. Een van de redenen is dat consumenten duurzame voeding van lagere kwaliteit achten. De onderzoeksresultaten van Verhoef en Van Doorn verschijnen op 16 oktober 2009 in het tijdschrift Economische en Statistische Berichten.Het onderzoek
Onder duurzame producten verstaan de onderzoekers zowel de producten die gericht zijn op het verbeteren van natuur, milieu en welzijn (de bio-, eko- en fair trade-labels) als voedingsmiddelen die beloven goed te zijn voor de individuele gezondheid (zoals light-producten). Verhoef en Van Doorn verrichtten onderzoek onder 1180 Nederlandse consumenten voor acht productcategorieën: jam, yoghurt, rijst, margarine (basisvoedingsmiddelen), frisdrank, chocolade, koffie en bier (genotsproducten). Ze brachten de bereidheid van consumenten in kaart om meer te betalen voor producten met duurzame claims of labels. Mogelijke achterliggende motieven die zijn onderzocht zijn de gedachten over de kwaliteit van het product, hoe gezond het product is en sociale gevoelens over de bijdrage die de koper levert aan mens en milieu.
Lagere kwaliteit
Verhoef en Van Doorn constateren dat consumenten alleen voor producten met een bio-claim bereid zijn om meer te betalen, maar wel slechts tot een zes procent hogere prijs. Dat terwijl de prijsverschillen nu vaak veel hoger liggen: tussen de tien en veertig procent. Voor producten met een gezondheidsclaim blijkt de Nederlandse consument zelfs vijf procent mínder te willen betalen. Men vindt deze gezonde producten minder smaakvol en ze dragen niet genoeg bij aan een 'sociaal gevoel' om de hoge prijs te rechtvaardigen. Verder is het opvallend dat consumenten zowel de bio- als fair trade- en gezondheidsproducten van een lagere kwaliteit vinden. Het is dus belangrijk dat de kwaliteitsoordelen over duurzame voeding sterk worden verbeterd om Nederlandse consument over te halen om duurzamer te consumeren.
Schuldgevoel afkopen
Er blijkt een verschil tussen luxe en basisvoedingsmiddelen: bij basisproducten handelt de consument vaak rationeler, terwijl bij luxere categorieën hij meer emotioneel keuzes maakt en zaken als bijvoorbeeld schuldgevoel een rol spelen. Zo zou een consument zich schuldig kunnen voelen over het eten van chocolade, en men zou dat gevoel kunnen afkopen door bijvoorbeeld fair trade-chocola te kiezen: 'Ik geniet, maar ik doe toch nog iets goeds'. Marketing kan slim inspelen op dit schuldgevoel om de consumptie van organische en fair trade-genotsproducten te verhogen, maar voor het verhogen van de verkoop van basisvoedingsmiddelen is een andere strategie nodig. Hier zullen toch vooral de kwaliteitspercepties verbeterd moeten worden.
Bron: Rijksuniversiteit Groningen
Abonneren op:
Posts (Atom)